{"id":2062,"date":"2021-04-20T19:40:00","date_gmt":"2021-04-20T17:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/?p=2062"},"modified":"2024-11-11T11:22:31","modified_gmt":"2024-11-11T10:22:31","slug":"typologies-i-anciennes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/typologies-i-anciennes\/","title":{"rendered":"Typologies Anciennes"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt; color: #000080;\"><strong>Quatre TYPOLOGIES ANCIENNES<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 12pt;\"><br \/>\nLa typologie d&rsquo;Aristote (<em>Rh\u00e9torique<\/em>) est un catalogue de 28 topo\u00ef (sch\u00e8mes argumentatifs). Cic\u00e9ron (<em>Topiques<\/em>) pr\u00e9sente une liste structur\u00e9e, orient\u00e9e vers la pratique judiciaire, et centr\u00e9e sur les questions de d\u00e9finition. Ce legs a \u00e9t\u00e9 transmis par Bo\u00e8ce au Moyen \u00c2ge.<\/span><\/p>\n<h2>1<span style=\"color: #0000ff;\">. Aristote, <em>Rh\u00e9torique <\/em>(entre 329 et 323 av. J.-C.)<\/span><\/h2>\n<h2><span style=\"color: #800000; font-size: 12pt;\">1.1 Syst\u00e8me des preuves et catalogue d&rsquo;arguments rh\u00e9toriques<\/span><\/h2>\n<p>Le catalogue de la <em>Rh\u00e9torique<\/em> doit \u00eatre rapport\u00e9 au cadre de la typologie aristot\u00e9lienne des diff\u00e9rents types de raisonnements port\u00e9s par les diff\u00e9rents types de discours, <span style=\"background-color: #ffff99;\">rh\u00e9torique,<\/span>\u00a0<span style=\"background-color: #ffff99;\"> dialectique<\/span> et\u00a0<span style=\"background-color: #ffff99;\"> scientifique<\/span> (syllogistique).<br \/>\nTricot souligne que \u00ab le syllogisme est le genre, le scientifique (producteur de science) [est] la diff\u00e9rence sp\u00e9cifique qui s\u00e9pare la d\u00e9monstration scientifique des syllogismes dialectiques et rh\u00e9toriques \u00bb (in Aristote, <em>S. A<\/em>., I, 2, 15-25 ; p. 8, note 3).<br \/>\nLe concept rh\u00e9torique de persuasion doit \u00eatre situ\u00e9 dans ce contexte : le discours scientifique produit une connaissance <span style=\"background-color: #ffff99;\"><em>apodictique<\/em><\/span> (certaine), l&rsquo;interaction dialectique produit une v\u00e9rit\u00e9 <span style=\"background-color: #ffff99;\"><em>probable<\/em><\/span> et le syllogisme rh\u00e9torique ou l&rsquo;enthym\u00e8me est un \u00e9l\u00e9ment du discours <span style=\"background-color: #ffff99;\"><em>persuasif<\/em><\/span><em>, ni <\/em><em>probant<\/em><em> ni probable.<\/em><\/p>\n<h2><span style=\"font-size: 12pt; color: #800000;\">1.2 Des distinctions h\u00e9sitantes<\/span><\/h2>\n<p>Aristote \u00e9tablit les distinctions suivantes entre les diff\u00e9rents types de preuves rh\u00e9toriques (preuve = pistis, \u00ab\u00a0moyen de pression\u00a0\u00bb) :<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-9080\" src=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42-300x197.png\" alt=\"\" width=\"527\" height=\"346\" srcset=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42-300x197.png 300w, https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42-1024x671.png 1024w, https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42-768x503.png 768w, https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42-624x409.png 624w, https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Capture-de\u0301cran-2022-04-09-a\u0300-14.15.42.png 1248w\" sizes=\"auto, (max-width: 527px) 100vw, 527px\" \/><\/p>\n<p>Les preuves attach\u00e9es au <em>logos <\/em>sont <em>l\u2019<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/enthymeme\/\">enthym\u00e8me<\/a>,<\/em> qui correspond \u00e0 la d\u00e9duction ; <em>l\u2019<span style=\"background-color: #ffff99;\">exemple<\/span><\/em><strong>, <\/strong>qui correspond \u00e0 l\u2019induction ; et, par ailleurs, sont introduits les arguments fond\u00e9s sur les <span style=\"background-color: #ffff99;\"><em>indices<\/em><\/span>, probables ou certains. L\u2019enthym\u00e8me et l\u2019exemple sont dits communs aux trois genres rh\u00e9toriques.<br \/>\nMais l\u2019articulation de ces diff\u00e9rents types de preuves et la coh\u00e9rence du texte de la <em>Rh\u00e9torique <\/em>tel qu\u2019il nous est parvenu est probl\u00e9matique (McAdon 2003, 2004). La classification des preuves rattach\u00e9es au logos conna\u00eet des variantes :<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">(a) J\u2019appelle <em>enthym\u00e8me <\/em>le syllogisme rh\u00e9torique et <em>exemple <\/em>l\u2019induction rh\u00e9torique [&#8230;] Il n\u2019y a rien d\u2019autre en dehors de cela. (<em>Rh\u00e9t<\/em>., I, 2, 1356b4\u00a0; trad. Chiron, p.128).<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">(b) Les enthym\u00e8mes se tirant des vraisemblances et des signes. (<em>Rh\u00e9t<\/em>., I, 2, 1357a30 ; trad. Chiron, p. 133).<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">(c) On \u00e9nonce les enthym\u00e8mes \u00e0 partir de quatre sources : [&#8230;] le vraisemblable, l\u2019exemple, la preuve et le signe. (<em>Rh\u00e9t<\/em>., II, 25, 1402b1 ; trad. Chiron, p. 415).<\/span><\/p>\n<p>L\u2019exemple est mis sur le m\u00eame plan que l\u2019enthym\u00e8me en (a), mais consid\u00e9r\u00e9 comme une forme d\u2019enthym\u00e8me en (c); les enthym\u00e8mes ont quatre sources en (c), et deux en (b). Il est difficile de trouver un syst\u00e8me rigoureux \u00e0 travers ces expos\u00e9s des preuves rh\u00e9toriques, V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/type-dargumentation\/\">Sch\u00e8me argumentatif<\/a> ;\u00a0<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/exemple\/\">Exemple<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/indice\/\">Indice<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/vrai-vs-probable\/\">Vrai<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/probable-vraisemblable\/\">Vraisemblable<\/a>.<\/p>\n<p>\u00c0 ces trois formes (enthym\u00e8me \u2013 exemple \u2013 indice\u00a0 s\u2019ajoutent de fait les lieux des <em>Topiques<\/em>, qui correspondent aux diverses formes de d\u00e9duction syllogistique, V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/syllogisme\/\">Syllogisme<\/a><strong>. <\/strong><\/p>\n<h2><span style=\"color: #800000; font-size: 12pt;\">1.3 Les topo\u00ef de la <em>Rh\u00e9torique<\/em><\/span><\/h2>\n<p>La <em>Rh\u00e9torique <\/em>\u00e9num\u00e8re vingt-huit \u00ab topo\u00ef des enthym\u00e8mes d\u00e9monstratifs \u00bb (<em>Rh\u00e9t.<\/em>, II, 23 ; trad. Chiron, p. 377 et sv.). Dans le tableau qui suit, ces 28 topo\u00ef sont \u00e9num\u00e9r\u00e9s dans l\u2019ordre de la <em>Rh\u00e9torique <\/em>; ils sont d\u00e9sign\u00e9s soit par l\u2019\u00e9tiquette qui leur est donn\u00e9e dans la traduction de P. Chiron, soit par une expression proche\u00a0; ils sont suivis de renvois aux entr\u00e9es correspondantes :<\/p>\n<ol>\n<li style=\"list-style-type: none;\">\n<ol>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les contraires <\/em>\u00bb \u2014 V.\u00a0 <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contraires\/\">Contraires<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les flexions semblables <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/derives\/\">D\u00e9rivation<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les termes corr\u00e9l\u00e9s <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/correlatifs\/\">Corr\u00e9latifs<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Le plus et le moins <\/em>\u00bb \u2014 V. <em><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-fortiori-3\/\">A fortiori<\/a><br \/>\n<\/em><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>L\u2019examen du temps <\/em>\u00bb \u2014 V.\u00a0 <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab\u00a0<em>Retourner [les critiques]\u00a0contre leur auteur\u00a0<\/em>\u00bb ; le caract\u00e8re : \u201c<em>toi tu ne le ferais pas, et moi je le ferais ?<\/em>\u201d \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/ethos\/\">\u00c9thos<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/echelle\/\">\u00c9chelle<\/a>; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-fortiori-3\/\"><em>A fortiori<\/em><\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>La d\u00e9finition <\/em>\u00bb\u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les diff\u00e9rentes mani\u00e8res dont un mot peut s\u2019entendre <\/em>\u00bb<br \/>\n\u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/ambiguite\/\">Ambigu\u00eft\u00e9<\/a>; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/distinguo\/\">Distinguo<\/a>; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/dissociation-2\/\">Dissociation<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>La division <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/cas-par-cas\/\">Cas par cas<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>L\u2019induction <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/generalisation\/\">G\u00e9n\u00e9ralisation<\/a>; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/induction\/\">Induction<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/exemple\/\">Exemple<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Le jugement d\u00e9j\u00e0 prononc\u00e9 sur la m\u00eame <\/em><em>question <\/em>\u00bb par des personnes d&rsquo;autorit\u00e9<br \/>\n\u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/precedent\/\">Pr\u00e9c\u00e9dent<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/autorite-2\/\">Autorit\u00e9<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les parties <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/cas-par-cas\/\">Cas par cas<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/composition-et-division\/\">Composition et division<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">Les cons\u00e9quences positives et n\u00e9gatives \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/pragmatique-arg\/\">Pragmatique<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">L\u2019antith\u00e8se entre les <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contraires\/\">contraires<\/a> (cas particulier du topos13) \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/pragmatique-arg\/\">Pragmatique<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/dilemme\/\">Dilemme<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Au grand jour et en secret <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/mobile-motif\/\">Mobile<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">Des rapports proportionnels \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/comparaison\/\">Comparaison<\/a>; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-fortiori-3\/\">A fortiori<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">M\u00eame effet, m\u00eame cause \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/causalite-iii-2\/\">Causalit\u00e9<\/a><strong>;<\/strong> <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/consequence\/\">Cons\u00e9quence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">Les choix incons\u00e9quents \u2014 V.\u00a0 <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Le motif <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/mobile-motif\/\">Mobile<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/interpretation\/\">Interpr\u00e9tation<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Ce qui persuade et ce qui dissuade d\u2019agir <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/pragmatique-arg\/\">Pragmatique<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Les faits qui passent pour av\u00e9r\u00e9s alors qu\u2019ils <\/em><em>sont incroyables <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/vrai-vs-probable\/\">Vrai<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/probable-vraisemblable\/\">Vraisemblable<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Pointer les incoh\u00e9rences \u00a0<\/em>\u00bb des affirmations adverses \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/non-contradiction\/\">Contradiction<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Donner la raison de la fausse opinion <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/mobile-motif\/\">Mobile<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/interpretation\/\">Interpr\u00e9tation<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>La cause <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/causalite-iii-2\/\">Causalit\u00e9<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>S\u2019il aurait \u00e9t\u00e9 possible de faire mieux <\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/force-des-choses\/\">Force des choses<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">\u00ab <em>Quand des actions successives am\u00e8nent une <\/em><em>contradiction\u00a0<\/em>\u00bb \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/non-contradiction\/\">Contradiction<\/a>\u00a0; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">Des erreurs commises par l\u2019accusation \u2014 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/coherence\/\">Coh\u00e9rence<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt;\">Du nom \u2014 V.<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/nom-propre\/\"> Nom propre<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>La <em>Rh\u00e9torique <\/em>ne propose pas de typologie articul\u00e9e en plusieurs niveaux, mais une simple liste. On peut sugg\u00e9rer certains regroupements qui ne font que reproduire ceux qu&rsquo;op\u00e9reront les typologies ult\u00e9rieures ; en r\u00e9sum\u00e9 :<\/p>\n<p>\u2014 Centralit\u00e9 des questions de la <span style=\"background-color: #ffff99;\">d\u00e9finition, de la relation causale, de la d\u00e9duction \u2013 cons\u00e9cution, de l\u2019analogie<\/span>.<\/p>\n<p>\u2014\u00a0Famille de topo\u00ef qui exploitent des <span style=\"background-color: #ffff99;\">structures logico-linguistiques<\/span>.<\/p>\n<p>\u2014\u00a0Famille de topo\u00ef reposant sur des <span style=\"background-color: #ffff99;\">st\u00e9r\u00e9otypes comportementaux, sur le caract\u00e8re des humains et la motivation de leurs actions<\/span>. Ces topo\u00ef transposent ou adaptent \u00e0 l&rsquo;action humaine des principes logiques ou causaux, par exemple voir topo\u00ef 6, 14, 15, etc.<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: 14pt; color: #0000ff;\">2. Cic\u00e9ron, <em>Topiques (<\/em>44 av. J.-C.)<\/span><\/h1>\n<p>Cic\u00e9ron propose une typologie des arguments dans une \u0153uvre de jeunesse, <em>De l\u2019invention<\/em>, et dans son dernier ouvrage consacr\u00e9 \u00e0 l\u2019argumentation, les <em>Topiques<\/em>. \u00c0 la diff\u00e9rence de la <em>Topique <\/em>d\u2019Aristote qui expose une m\u00e9thode pour trouver des arguments dans le cadre d\u2019un \u00e9change dialectique, <span style=\"background-color: #ffff99;\">la <em>Topique <\/em>de Cic\u00e9ron est orient\u00e9e vers la pratique judiciaire<\/span>, o\u00f9 il prend ses exemples. \u00c0 la diff\u00e9rence \u00e9galement de la typologie-catalogue d\u2019Aristote dans la <em>Rh\u00e9torique<\/em>,<span style=\"background-color: #ffff99;\"> la typologie de Cic\u00e9ron est une typologie syst\u00e9matique<\/span>, qui efface la distinction entre une argumentation scientifique (syllogistique-ontologique) et une argumentation rh\u00e9torique exploitant en vrac des proc\u00e9d\u00e9s sans principes unificateurs.<br \/>\nDans ce cadre, Cic\u00e9ron propose la typologie suivante.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\"><strong>(i) <\/strong>Arguments <em>intrins\u00e8ques<\/em>, \u00ab inh\u00e9rents au sujet m\u00eame \u00bb ou ayant \u00ab\u00a0quelque rapport au point en question\u00a0\u00bb (<em>Top.<\/em>, II, 8; p. 69 ; p. 70).<br \/>\n<strong>(ii) <\/strong>Arguments pris <em>en dehors <\/em>du point en question, correspondent aux preuves dites non-techniques, qui \u00ab reposent sur le t\u00e9moignage\u00a0\u00bb port\u00e9 par des personnes jouissant d&rsquo;une autorit\u00e9 (<em>Top.<\/em>, XIX, 72; p. 91).<\/span><\/p>\n<p>Les objets et les faits sont construits et discut\u00e9s sur la base d&rsquo;arguments tir\u00e9s de cinq sources principales. La terminologie latine utilis\u00e9e par Cic\u00e9ron et ses continuateurs a \u00e9t\u00e9 prolong\u00e9e par la terminologie n\u00e9olatine d\u00e9velopp\u00e9e \u00e0 l\u2019\u00e9poque moderne.<\/p>\n<h3><strong><span style=\"font-size: 12pt;\">D\u00e9finition \u2013 <\/span><\/strong><span style=\"font-size: 12pt;\">V. <strong><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/categorisation-et-nomination\/\">Cat\u00e9gorisation<\/a><\/strong> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/cas-par-cas\/\">Cas par cas<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/sens-vrai-du-mot\/\">Sens vrai<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/derives\/\">D\u00e9rivation<\/a><\/span><strong><br \/>\n<\/strong><\/h3>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">Arguments sur le genre et les esp\u00e8ces (<em>a genere<\/em>; <em>a forma generis<\/em>) :<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\">\u2014 par \u00e9num\u00e9ration des parties (<em>partium enumeratio<\/em>)<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\">\u2014 sur \u201cl&rsquo;\u00e9tymologies\u201d (<em>ex notatione<\/em>)<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\">\u2014 des mots de la m\u00eame famille (<em>a conjugata<\/em>)<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\">\u2014 sur la diff\u00e9rence (de genre) (<em>a differentia<\/em>).<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/categorisation-et-nomination\/\">Cat\u00e9gorisation<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/cas-par-cas\/\">Cas par cas<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/sens-vrai-du-mot\/\">Sens vrai<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/derives\/\">D\u00e9rivation<\/a><\/span><\/p>\n<h3><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>Relation causale \u2013 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/causalite-iii-2\/\">Causalit\u00e9<\/a> ; <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/consequence\/\">Cons\u00e9quence<\/a><\/strong><\/span><\/h3>\n<h3><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>Analogie<\/strong> (<em>a similitudine<\/em>) \u2013 V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/analogie-2\/\">Analogie<\/a><em>\u00a0<\/em><\/span><\/h3>\n<h3><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>Oppos\u00e9s (<em>ex contrario<\/em>) \u2013 <\/strong>V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-contrario\/\"><em>A contrario<\/em><\/a><em> ; <\/em><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contraires\/\">Contraires<\/a><strong><br \/>\n<\/strong><\/span><\/h3>\n<h3><strong><span style=\"font-size: 12pt;\">Circonstances \u2013 V. <\/span><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/circonstances\/\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Circonstances<\/span><\/a><\/strong><\/h3>\n<p>Cette liste br\u00e8ve et articul\u00e9e d&rsquo;arguments est d&rsquo;une importance capitale dans la tradition occidentale des \u00e9tudes d&rsquo;argumentation. Elle a \u00e9t\u00e9 transmise au Moyen Age par Bo\u00e8ce (vers 480-524 ; <em>Top<\/em>., vers 522), et a \u00e9t\u00e9 reprise par la logique, la dialectique et la philosophie m\u00e9di\u00e9vales. Elle n&rsquo;est pas si \u00e9loign\u00e9e de celle que proposent Toulmin, Rieke &amp; Janik, V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/typologies-3\/\">Typologies Contemporaines<\/a>, \u00a72<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: 14pt; color: #0000ff;\">3. Quintilien, <em>Institution oratoire <\/em>(autour de 95)<\/span><\/h1>\n<p>Au \u00a7 10 du Livre V de l\u2019<em>Institution oratoire<\/em>, intitul\u00e9 <em>Des arguments<\/em>, Quintilien r\u00e9capitule une liste de 24 formes argumentatives (<em>I. O.<\/em>, V, 10, 94 ; p. 153-154). Une premi\u00e8re s\u00e9rie de topo\u00ef se rattache \u00e0 la topique substantielle, V. <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/invention\/\">Invention<\/a><strong>.<\/strong> Une seconde s\u00e9rie pr\u00e9sente un catalogue de sch\u00e8mes argumentatifs. Le traducteur, J. Cousin, note que :<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">Cette liste-r\u00e9sum\u00e9, qui para\u00eet \u00eatre un emprunt, rappelle n\u00e9anmoins des classifications ant\u00e9rieures, dont les \u00e9l\u00e9ments sont rang\u00e9s dans un ordre diff\u00e9rent : [&#8230;] ; quant aux rh\u00e9teurs post\u00e9rieurs, ils rench\u00e9rissent ou condensent sans raison apparente. (Note au Livre X, p. 240)<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"color: #0000ff; font-size: 14pt;\">4. Bo\u00e8ce, <em>Des diff\u00e9rences topiques<\/em> (autour de 522)<\/span><\/h1>\n<p>L\u2019ouvrage de Bo\u00e8ce (vers 480-524), <em>De topicis differentiis<\/em> sur les <em>Diff\u00e9rences topiques <\/em>contient ce qui a \u00e9t\u00e9 transmis au Moyen \u00c2ge des th\u00e9ories anciennes de l\u2019argumentation. Il fixe un vocabulaire technique qui sera repris par la dialectique, la logique et la philosophie m\u00e9di\u00e9vales. Ce vocabulaire sera encore en usage \u00e0 l\u2019\u00e9poque moderne, avec Dupleix et Bossuet, <a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/typologies-2\/\">V. Typologie (II).<\/a><strong><br \/>\n<\/strong>Le tableau suivant correspond au texte de Bo\u00e8ce. Il a \u00e9t\u00e9 \u00e9tabli \u00e0 partir de la traduction de E. Stump (Boethius [1978], p. 74), et du texte latin.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10pt;\"><em>Premi\u00e8re colonne :<\/em> terme de Cic\u00e9ron cit\u00e9 par Bo\u00e8ce.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\"><em>Deuxi\u00e8me colonne :<\/em> terme de Th\u00e9mistius cit\u00e9 par Bo\u00e8ce. Si les deux colonnes sont fusionn\u00e9es, c&rsquo;est que Cic\u00e9ron et Th\u00e9mistius emploient le m\u00eame terme.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\"><em>Troisi\u00e8me colonne :<\/em> traduction Stump de la premi\u00e8re colonne (du terme de Cic\u00e9ron cit\u00e9 par Bo\u00e8ce).<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 10pt;\"><em>Quatri\u00e8me colonne :<\/em> traduction Stump de la deuxi\u00e8me colonne (du terme de Th\u00e9mistius cit\u00e9 par Bo\u00e8ce).<\/span><\/p>\n<p>L&rsquo;\u00e9quivalence entre le terme de Cic\u00e9ron et le terme de Th\u00e9mistius est affirm\u00e9e par Bo\u00e8ce.<\/p>\n<table style=\"width: 100%; height: 1012px;\" width=\"100%\">\n<tbody>\n<tr style=\"height: 89px;\">\n<td style=\"height: 89px; width: 19%;\" width=\"19%\"><strong>Cic\u00e9ron<\/strong><\/td>\n<td style=\"height: 89px; width: 19%;\" width=\"19%\"><strong>Th\u00e9mistius<\/strong><\/td>\n<td style=\"height: 89px; width: 22%;\" width=\"22%\"><strong>Trad. Stump Cic\u00e9ron<\/strong><\/td>\n<td style=\"height: 89px; width: 17%;\" width=\"17%\"><strong>Trad. Stump Themistius<\/strong><\/td>\n<td style=\"height: 89px; width: 21%;\" width=\"21%\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Entr\u00e9es<\/em><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">A toto<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">a substantia<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 22%;\" width=\"22%\">from the whole<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 17%;\" width=\"17%\">f. substance<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\">A partium<br \/>\nenumeratione<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\">a diuisione<\/td>\n<td style=\"width: 22%;\">f. the enumeration of parts<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\">f. division<\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/composition-et-division\/\">Division<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/composition-et-division\/\">Tout \/ parties<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\">A notatione<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\">a nominis interpretatione<\/td>\n<td style=\"width: 22%;\">f. a sign,<br \/>\nf. designation<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\">f. explanation of the name<\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/definition-3\/\">D\u00e9finition<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/sens-vrai-du-mot\/\">Sens vrai du mot<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 38%;\" colspan=\"2\" width=\"38%\">A coniugatis<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 39%;\" colspan=\"2\" width=\"39%\">f. conjugates<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/derives\/\">D\u00e9rivation<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 48px;\">\n<td style=\"height: 48px; width: 19%;\" width=\"19%\">A genere<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 19%;\" width=\"19%\">a toto<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 22%;\" width=\"22%\">f. genus<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 17%;\" width=\"17%\">f. the whole<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/categorisation-et-nomination\/\">Cat\u00e9gorisation<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/classification\/\">Classification<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/genre\/\">Genre<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 48px;\">\n<td style=\"height: 48px; width: 19%;\" width=\"19%\">A forma<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 19%;\" width=\"19%\">a parte OU a specie<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 22%;\" width=\"22%\">f. kind<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 17%;\" width=\"17%\">f. species<\/td>\n<td style=\"height: 48px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/categorisation-et-nomination\/\">Cat\u00e9gorisation<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/classification\/\">Classification<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/genre\/\">Genre<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">A similitudine<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">a simili<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 22%;\" width=\"22%\">f. similarity<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 17%;\" width=\"17%\"><\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/analogie-2\/\">Analogie<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\" width=\"19%\">A differentia<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\" width=\"19%\">a toto <em>OU<\/em> a parte<\/td>\n<td style=\"width: 22%;\" width=\"22%\">f. differentia<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\"><\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/genre\/\">Genre<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/composition-et-division\/\">Composition<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\">A contrario<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\">ab oppositis<\/td>\n<td style=\"width: 22%;\">f. a contrary<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\"><\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contraires\/\">Contraires<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-contrario\/\">A contrario<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contradictoires-et-contraires\/\">Contradictoire<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 38%;\" colspan=\"2\" width=\"38%\">Ab adiunctis<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 39%;\" colspan=\"2\" width=\"39%\">f. associated things<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/circonstances\/\">Circonstances<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 38%;\" colspan=\"2\" width=\"38%\">Ab antecedentibus<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 39%;\" colspan=\"2\" width=\"39%\">f. antecedents<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/circonstances\/\">Circonstances<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 38%;\" colspan=\"2\" width=\"38%\">A consequentibus<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 39%;\" colspan=\"2\" width=\"39%\">f. consequents<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/circonstances\/\">Circonstances<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/consequence\/\">Cons\u00e9quence<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\">A repugnantibus<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\">ab oppositis<\/td>\n<td style=\"width: 22%;\">f. incompatibles<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\"><\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contraires-arg-par-les\/\">Contraires<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/contradictoires-et-contraires\/\">Contradictoire<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"height: 24px;\">\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">Ab efficientibus<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 19%;\" width=\"19%\">a causis<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 22%;\" width=\"22%\">f. causes<\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 17%;\" width=\"17%\"><\/td>\n<td style=\"height: 24px; width: 21%;\" width=\"21%\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/causalite-iii-2\/\">Cause<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 19%;\">A comparatione \u2014\u00a0maiorum<br \/>\n\u2014\u00a0minorum<br \/>\n\u2013\u00a0parium<\/td>\n<td style=\"width: 19%;\"><\/td>\n<td style=\"width: 22%;\">f. comparison, of a<br \/>\n\u2014 greater thing, \u2014\u00a0lesser thing<br \/>\n\u2014 equal thing<\/td>\n<td style=\"width: 17%;\"><\/td>\n<td style=\"width: 21%;\"><a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/comparaison\/\">Comparaison<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/a-fortiori-3\/\">A fortiori<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Le tableau est compl\u00e9t\u00e9 par l&rsquo;argument tir\u00e9 de l&rsquo;<a href=\"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/autorite-2\/\">autorit\u00e9<\/a> (<em>ab auctoritate)<\/em>.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 10pt;\">Il est difficile de faire la guerre aux Carthaginois, Scipion l&rsquo;Africain l&rsquo;a dit, et il les connaissait bien (Bk III, 1199C ; trad. p. 70).<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Quatre TYPOLOGIES ANCIENNES La typologie d&rsquo;Aristote (Rh\u00e9torique) est un catalogue de 28 topo\u00ef (sch\u00e8mes argumentatifs). Cic\u00e9ron (Topiques) pr\u00e9sente une liste structur\u00e9e, orient\u00e9e vers la pratique judiciaire, et centr\u00e9e sur les questions de d\u00e9finition. Ce legs a \u00e9t\u00e9 transmis par Bo\u00e8ce au Moyen \u00c2ge. 1. Aristote, Rh\u00e9torique (entre 329 et 323 av. J.-C.) 1.1 Syst\u00e8me des [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2062","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-non-classe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2062"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12551,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2062\/revisions\/12551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/icar.cnrs.fr\/dicoplantin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}